Waar blijft ie nou..?!
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
De laatste weken wordt het me weer veel gevraagd: waar blijft ie nou, die lente van jou? Inderdaad voorspelde ik de doorbraak van een lenteseizoen (optimisme, nieuwe paradigma’s, stijging veranderingsgezindheid) in 2011. Mensen hopen dat ik aankondig dat precies op 12 juni 2011 om 14.38 de lentetijdgeest zal beginnen. Zo werkt het natuurlijk niet. De tijdgeest is een golfbeweging en neemt zijn tijd om aan te zwellen. Niet te ontkennen is ondertussen wel dat het optimisme toeneemt in Nederland (CBS mat ‘een opvallende, significante toename’) en dat het aantal burgerinitiatieven sterk stijgt. Maar geduld is een schone zaak. We hebben ook minder grote zaken te bevechten, hier in het Westen (in vergelijking met sommige Arabische landen). We zijn te tevreden, nog, ondanks al ons morren. Ondertussen wast de golf wel aan, natuurlijk. Opvallend dat deze maand twee boeken van opruiende filosofische denkers gepubliceerd worden. De Duitser Peter Sloterdijk komt met het boek ‘Je Moet Je Leven Veranderen’. En de Fransman Stéphane Hessel schreef een pamflet dat 3 mei uitkomt in Nederland, onder de titel ‘Neem Het Niet!’ Er is volgens beide heren voldoende reden om een revolutie te ontketenen. Ik ben het zeer met ze eens. Duurzaamheid, integratie, economie.. Op het terrein van pensioenen probeer ik ook al een tijdje tot een revolutie op te roepen. Laatste poging lees je hier. De lente komt heus, en als ie er is, zal iedereen het meteen al weer logisch vinden. Zo ging het immers ook met de – bijna voorbije – winter. Tegen de tijd dat we bewust doorkregen dat we toe waren aan nostalgie en inperking was ie er al gewoon. De toekomst komt in golven en we creëren ze zelf..
Boeiend, vermoeiend: zomerkunst
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
In Londen zag ik de tentoonstelling “Pioneers of the Downtown Scene, New York 1970s“. De titel prikkelde mijn nieuwsgierigheid. Jaren zeventig kunst is lastig tentoon te stellen: werken waren in die zomerse tijdgeest nogal conceptueel. Het kunnen reproduceren of verhandelen ervan was onbelangrijk. Kunst moest een motor van verandering en democratisering zijn. Het ging erom de energie van de stad, haar mensen en ‘dat wat door de gevestigde orde onbelangrijk wordt gevonden’ te tonen. Museale objecten waren ouderwets. Alles moest stromen, beweeglijk zijn, zichtbaar in straten en pleinen, zodat iedereen het kon opmerken en vaak zelfs mee kon doen. Techniek speelde een grote rol, bijv. bij Laurie Anderson, die we in Nederland leerden kennen door haar wereldvreemde top10 hit O Superman uit 1981 (ik herinner me nog de geïrriteerde toon van diskjockeys wanneer ze dit 8 minuten durende project moesten aankondigen..)
Van haar ligt er o.a. een kussen, waar je je hoofd op moet leggen om te horen wat er binnenin gespeeld wordt, en een kleine projectie laag bij de vloer, waar Anderson als een soort kaboutertje een verhaal vertelt. Vertederend. Dat kinderlijke enthousiasme komt ook terug in een enorm rekwerk van kledingstukken, waar mensen al kruipend en hangend steeds iets anders aanhebben. Beelden vind je hier
Gordon Matta-Clark zaagde gaten in muren van verlaten panden in vervallen wijken, of hakte een complete muur weg, om het afgedankte interieur te laten zien. Hij gebruikte de stad als canvas, ga daar maar eens aanstaan als conservator.. En inderdaad, de energie van zijn monumentale ingrepen in steden kwam niet echt over aan de hand van de foto’s en oude videobeelden. We treffen het: tijdens de tentoonstelling wordt een van zijn werken live tot leven gebracht: Open House. Mensen lopen, schuiven, rennen of klimmen door een container die ingedeeld is in verschillende kamers. Ze slaan met deuren, stellen vragen, fluisteren en negeren of helpen elkaar in een ingewikkelde choreografie. Verschillende mensen lopen halverwege geïrriteerd weg. En dat is niet zo vreemd, het komt nogal gedateerd en geforceerd over, nu. Maar ook kunst die irriteert is kunst.
Geen wonder echter dat de kunstwereld eind jaren zeventig een zucht van verlichting slaakt wanneer kunstenaars ineens weer ‘gewoon’ schilderen. De zomer is voorbij, kunst grijpt tot eind jaren tachtig terug op oude technieken en iconen. Het blijft leuk om te zien hoe zomers kunst kan zijn, in zijn even boeiende als vermoeiende onbegrensdheid. Zeker nu er weer een taboedoorbrekende lente – en dus daarna een onbegrensde zomer – voor de deur staan!
Slaat de Arabische Lente ook over naar Nederland?
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
Wat hebben het Spui, de Muur en het Tahrirplein gemeen? Veel. Verschillende landen, uiteenlopende culturen, maar één opvallende overeenkomst: mensen liepen er te hoop om vrijheid te eisen. Nog opvallender: de roep om vrijheid volgt een ijzeren regelmaat.
De tijd is weer rijp voor revolutie. Er zijn natuurlijk meer pogingen tot opstanden door de jaren heen, maar zo om de 22-24 jaar slaan ze werkelijk grootschalig aan. Tussen 1966 en 1968 nam de roep om vrijheid enorm toe. In 1989-1990 was het raak en nu precies 22 jaar verder, weer. En dat is niet zo gek.
Ontwikkelingen in de tijdgeest doorlopen een vaste cyclus. Op bepaalde momenten is de kans op succesvolle revolutie groter: Lente!
Ik ben niet de enige die omslagmomenten binnen culturen beschrijft. Onderzoekers van de Universiteit van Wageningen spreken over kantelpunten. Zij toonden aan dat er binnen complexe systemen altijd aanwijzingen zijn voor een kantelpunt; bijvoorbeeld doordat ‘kritische vertraging’ optreedt: het systeem reageert moeizamer op veranderingen en ontwikkelingen gaan steeds langzamer. In ‘de Seizoenen’ wordt dat beschreven als een ‘winterperiode‘. De spanning – vooral bij jongeren, bij uitstek op zoek naar vrijheid – neemt door winterse stilstand toe. Dat merken we pas wanneer hij zo ver oploopt dat een kleine aanleiding voldoende is om het systeem te doen kantelen. Dat gebeurde in grote delen van de westerse wereld rondom 1966, in Oost-Europa in 1989 (in China mislukte het), en nu dus in een aantal Arabische landen. Niet overal lijkt de strijd succesvol, maar de roep om verandering is groot.
Alle lenterevoluties hebben hun eigen katalysator. Provo’s ageerden tegen het ‘regenteske’ bestuur, deelden foldertjes uit en verzamelden zich op het Spui. De val de Muur in Berlijn begon met een televisieuitzending. De opstand in verschillende Arabische landen wordt gevoed door sociale media. In alle gevallen wisten regeringen zich geen raad met de plotselinge felheid van veranderingsgezinde jongeren en de massaliteit van protest.
Wat merkt Nederland anno 2011 van een aanbrekende lentetijdgeest?
Ook hier spelen sociale media de rol van aanstichter. Massale virtuele samenkomsten zijn allang geen uitzondering meer. Facebook en Twitter worden steeds vaker ingezet om veranderingen af te dwingen. In plaats van een plein is een #hashtag soms al voldoende.
Voorbeelden: #Greenpeace, #7di, #durftevragen, #avaaz. Nederland is natuurlijk geen dictatuur en heeft minder jongeren, de spanning loopt hier dan ook voorlopig iets minder hoog op dan in Arabische landen, maar de tijdgeest is aan het kantelen. Net als in 1989 worden doemdenken, inperken en nostalgie langzamerhand vervangen door optimisme, daadkracht en innovatie. Lente brengt de hoop op een betere toekomst. Het hangt weer in de lucht!
Medialentekriebels
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
Ligt het aan mij of helpen de media me steeds meer om in lentestemming te komen? Dit jaar tuimelen in ieder geval de vernieuwende, opbouwende initiatieven over elkaar heen in kranten en weekbladen. Eerst het kerstnummer van Revu: ‘Op zoek naar nieuwe helden’. Daarna het geweldige nieuwjaarscadeau van vooraanstaande Nederlandse journalisten, one11.nl, die op zoek gaan naar de idealisten die naarstig bouwen aan een betere wereld. Vrij Nederland komt al snel daarna met een themanummer gewijd aan dwarsdenkers: ‘23 mensen die zich inzetten voor verandering. Van CEO tot kunstenaar, van politicus tot pedagoog.’ Ook helemaal in mijn straatje en zeker leuk dat Laura de Jong, die de FreeFashionChallenge begon er ook tussen staat- ze strikte mij ook om mee te doen: een jaar lang geen mode kopen. Verder veel aandacht voor het nieuwe initiatief van Huub Oosterhuis: centrum de Nieuwe Liefde, dat vrijdag 11 februari door de koningin geopend zal worden. Ik ga er de maandag erop maar eens kijken. Die Huub Oosterhuis ruikt de tijdgeest steeds beter. Begin jaren zeventig (aan het begin van een zomerse tijdgeest) begon hij met de Populier. In 1990, aan het begin van een lente, startte hij De Rode Hoed. En nu, net vóór de lente dus de Nieuwe Liefde. Ik ben benieuwd!
Kan iemand het nieuwe optimisme ook bij Pauw & Witteman binnen dragen? Vooral Pauw betrap ik iedere uitzending nog op die typisch winterse ondertoon van ‘het zal allemaal wel, ik geloof geen snars van wat u zegt, zit u niet gewoon te huichelen?’. Ik schreef er al een jaar geleden over maar ik zie in de programma opbouw nog weinig verandering.
Let er eens op in de overige media: langzamerhand verdwijnt de cynische, afrekenende, inperkende toon en komt er een enthousiasme voor opbouwende verhalen bovendrijven.
Berlijnse beweging
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
Een aantal dagen in de Staatsbibliotheek van Berlijn geschreven aan mijn tweede boek – daarover binnenkort meer. En op zaterdag een flinke wandeling door de binnenstad gemaakt, langs allerlei galeries en tentoonstellingen. Moet zeggen, in Berlijn kwam ik in drie uur meer culturele lentesignalen tegen dan in Amsterdam in de laatste drie maanden. Misschien is het ook dat je scherper kijkt, in het buitenland? Berlijn is natuurlijk altijd al een vluchthaven voor autonome denkers geweest. Bijvoorbeeld dit soort midden in de stad gekraakte kunstenaarsbroedplekken. En overal posters die oproepen tot nieuwe gedachten, of vrije meningsuiting (en dan bedoel ik niet de Nederlandse variatie: gewoon alles eruit gooien zonder nadenken). Statements genoeg, op alle muren. Leuk om te merken. Ik zou zo onder iedere arm drie van die punkers meenemen naar Amsterdam.. De lente komt vast uit het oosten waaien, dit keer.
Tom Kniesmeijer is psycholoog. 
