Seizoenen van de Tijdgeest

Spetters, herfstnostalgie..

Admin — Thu, 10 May 2012 19:25:10 +0000

Spetters is opnieuw in de bioscoop. Eigenlijk jammer. Want te laat. Ik beschrijf Spetters in ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’ als een ultieme herfstfilm.
Herfst in de tijdgeest was het tussen 1955 en 1960, tussen 1977 en 1983 en tussen 2001 en 2006. De mentaliteit van de hoofdpersonen in Spetters uit 1980 komt sterk overeen met die van nozems uit 1956 of die van de even nihilistische karakters uit de film Van God Los (2003). “Het leven is net een kroket”, zegt Fientje (Renée Soutendijk) in Spetters. “Als je weet wat erin zit, hoef je hem niet meer.” Alle hoofdpersonen koesteren dromen, maar weten eigenlijk hoe zinloos en onbereikbaar die uiteindelijk zullen blijken te zijn. Ze duiken daarom maar in snelle kicks en uitgeleefde agressie. Echt herfst dus, als in carpe diem, met de ondertoon van momento mori. Hoe leuk zou het zijn om als een mooie vorm van cultureel rijm een documentaire over nozems, Spetters en Van God Los samen te laten zien, aan de hand van een herfsttijdgeestbeschouwing!

klik een paar keer op de foto om hem zover te vergroten dat je deze pagina kunt lezen uit ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’..

Seizoenen? Kwestie van stemmingsbesmetting..

Admin — Sun, 06 May 2012 20:23:17 +0000

Met veel plezier heb ik het boek ‘Het Enthousiasmevirus’ gelezen. Massapsycholoog Jaap van Ginneken legt daarin, aan de hand van velerlei wetenschappelijk onderzoek, uit hoe een bepaalde dominante stemming ontstaat binnen een groep mensen of maatschappij en hoe die stemming op gegeven moment kan omslaan. Van Ginneken geeft daarmee de ‘missing link’ aan waarnaar me vaak gevraagd wordt tijdens presentaties over ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’: “Hoe komt het nu precies dat zoveel mensen zich op een bepaald moment anders gaan voelen en uitdrukken?”
Door stemmingsbesmetting, vertelt van Ginneken. Mensen steken elkaar aan: “kleine golfjes kunnen … ook grote golven worden, die de gehele publieke opinie meebepalen. Resulterend in een veranderende tijdgeest of ‘Zeitgeist’, die jaren kan aanhouden.”

Precies. Mijn boek geeft aan dat een stemmingsbesmetting steeds in golven van een jaar of vijf/zes door onze samenleving spoelt. En dat er een bepaalde ‘natuurlijke’ opvolging in zit. Die je goed kunt beschrijven aan de hand van de seizoenen. Wanneer mensen genoeg hebben van het pessimisme en de inperking van een winterse tijdgeest, breekt de lente open en wanneer mensen allerlei ontspoorde vrijheden zat zijn, komt er een einde aan de zomer en wordt het herfst in de tijdgeest.

Ook uit ‘Het Enthousiasmevirus’: “Episodes van massagedrag of collectief gedrag barsten vaak uit wanneer mensen niet langer tevreden zijn met het beschikbare repertoire van conventionele zienswijzen, gevoelens en gedragingen. Zij intensiveren dan de wisselwerking met elkaar en met de omgeving, op zoek naar onconventionele alternatieven. Eén daarvan wordt na verloop van tijd als het meest adequaat ervaren, en verspreidt zich razendsnel. Deze dramatische verschuiving gaat vaak gepaard met een plotselinge stemmingsverandering.” Ik noem dat een tijdgeest- of seizoensomslag.

Ik zal Van Ginneken zeker mijn boek opsturen. Alleen al om hem te bedanken voor de onderbouwing en de nieuwe inspiratie.
Let op de psychologie, de komende jaren! Het vormt momenteel een van de meest interessante wetenschappen, of het nu gaat om de spiegelneuronen waar Van Ginneken over schrijft, of over de vele andere ontdekkingen die hersenonderzoek opleveren.

INEENS KAN HET WEL!

Admin — Fri, 27 Apr 2012 08:35:35 +0000

Frans Bosscher stuurde me deze tweet: “Barst met het #begrotingsakkoord dan eindelijk de #lente van de #tijdgeest los, @tomkniesmeijer?”

Ik denk wel dat we een eerste politieke krokus uit de kille Haagse grond hebben zien schieten. Ik uit me voorzichtig. De valkuil van de toekomstpsycholoog is te snel vooruit willen in de tijd. Twee jaar terug viel ik er in, aangespoord door mijn eigen politieke overtuigingen. Te snel schreef ik dit voor Joop.nl

Ik denk wel dat we nu de omslag aan het maken zijn. “Ineens kan het wel” kopte de Volkskrant in enorme letters. “Zelden werd zoveel daadkracht getoond, zelden waren partijen zo snel bereid tot compromissen.” Om te eindigen met “De kiem voor een volgend kabinet?” Sowieso is de toon van de Volkskrant veranderd, het laatste jaar. En meer media zoeken naar een nieuwe, meer opbouwende en optimistische grondtoon.
Beter dan Sheila Sitalsing kan ik het niet verwoorden: “Maar eerst gaan we ons, even maar, laven aan de wilde gedachte dat tussen alle politieke versplintering, al het cynisme, al die roeptoeterende clowns en operettefiguren aan de flanken Nederland nog steeds Nederland is. Een bestuurbaar land, waarin je met ouderwets polderen en een vleugje durf bergen kan verzetten.”

Opvallend vind ik het gevoel van opluchting in de eerste artikelen en programma’s. Deze week werd eerst al de PVV bijna jubelend de zwarte piet toegeschoven. Het gemak waarmee dat gebeurde zegt iets. De tijd van Geert is weer even voorbij. Ik beschreef hem in ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’ als pendant van de winterse tijdgeest. De gelukzaligheid waarmee men hem nu opzij schuift zegt iets over de behoefte aan nieuw optimisme: aan lente. Beste moment was LuckyTV:

Een paar weken geleden twitterde ik “Het enige belang dat niet gelobbyd wordt in Den Haag is het algemeen belang. Nu koos bijvoorbeeld Jolande Sap hardop voor dat algemene belang. Dat partijen er uit komen, dat was de doorbraak waar ik op hoopte. Bij het huidige akkoord is niet de kop: “harde bezuinigingen”, met direct een staatje wat iedereen moet inleveren, maar “Het Kan”. Ik denk dat Nederland eindelijk toe is om uit de links-rechts wurggreep te stappen. Ook de politiek is geen lijn maar een cirkel. SP en PVV raken elkaar regelmatig. Net zoals GroenRechts en GroenLinks elkaar op een aantal punten goed vinden. Ik ben nog steeds optimistisch. Maar goed, ik wist al dat de lente er aan kwam.. ☺

Wat U2 bedrijven leert..

Admin — Sun, 01 Jan 2012 23:13:10 +0000

2012. Het is het eerste volledige lentejaar. Eindelijk komt er weer ruimte voor vernieuwing en experiment (Nog niet op de hoogte van de seizoenen en hun betekenis? In de balk rechts kun je de verschillende seizoenen aanklikken). De omslag vanaf een winterperiode kan moeilijk en zwaar zijn: van retrodenken, inperking en experimenteerangst naar losgooien en uitproberen. De NTR zond op nieuwjaarsdag een documentaire uit die deze worsteling fraai illustreert. De band U2 zat aan het einde van de vorige winterperiode, in 1988, totaal vast en dacht aan opheffen. Ze hadden eind jaren tachtig het imago van een megalomane rockband verworven, een stadionact die zichzelf overschreeuwt en zijn authenticiteit ergens tijdens het toeren kwijt is geraakt. Hoe ga je daarmee om? De band besluit om zijn intrek te nemen in Berlijn, de stad waar precies op dat moment de muur valt. De muziekcultuur breekt overal los. Vanuit Manchester bijvoorbeeld komen in 1989 allerlei nieuwe bands op die voor het eerst rock en dance effectief koppelen.
De documentaire beschrijft het moeizame proces waarin U2 probeert om binnen de heftige nieuwe lenteperiode vanaf 1989 een geheel nieuwe eigen sound te ontwikkelen. De strijd, de wanhoop en de neiging om het op te geven, het wordt allemaal geïllustreerd met beelden en oude opnames. Dan ontaardt een van de vele experimenten ineens in het nummer One. De inspiratie laait op. De bandleden benoemen het zelf. Ze moesten door de hel van het opgeven van hun verleden, al het succes, alle zekerheden heen en het aandurven om volledig nieuw terrein te verkennen. En dat langzaam eigen maken. En bij One weten ze het ineens alle vier weer: dit is nieuw én goed. Boeiend! Ik ben eigenlijk nooit een hele grote U2 fan geweest, maar ook ik viel voor het eindresultaat, Achtung Baby, uit 1991.

Twee jaar lang vocht de band om de eigen authenticiteit een nieuwe relevantie te geven. Het is ze gelukt. Toen. Maar het is knap van ze dat ze anno 2011 opnieuw durven te reflecteren, nu alweer een nieuwe lente aanzwelt. Een goede les voor alle bands die aan het eind van een winterperiode zitten en hun eigen succesformule blijven uitmelken omdat ze nog niet durven experimenteren. De les: wie niet meebeweegt beweegt vanzelf richting irrelevantie.

En bij bedrijven is het verhaal natuurlijk precies hetzelfde. Aan het eind van de winter is het tijd om de vraag te stellen: kunnen we nog bij onze authenticiteit komen? En daar nieuwe energie uitpeuren? Of wachten we af? Zoals Levi’s, in dezelfde tijd als deze U2 documentaire speelde, afwachtte en begin jaren negentig ineens voorbij werd gestreefd door Diesel en G-Star? Ik schreef het al vaker: bedrijven kunnen veel leren van de populaire cultuur.

De U2 documentaire sluit af met een ferme uitspraak: “You have to risk it. All.” Soms is het er weer de tijdgeest voor. Welkom in 2012!

Hèhè, eindelijk lente!

Admin — Tue, 18 Oct 2011 13:26:31 +0000

Het zijn mooie tijden. Net mijn tweede boek uitgebracht, is nu ook het eerste weer helemaal actueel. Veel vragen over ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’, de laatste week. Logisch, nu de Occupy-beweging zich overal in de westerse wereld manifesteert. Niet voor niets voorspelde ik in 2009 al onlusten en protestbewegingen voor dit jaar. Je schrijft over de seizoenen van de tijdgeest of niet..! Dinsdag 18 oktober vertel ik in het televisieprogramma Altijd Wat van de NCRV waarom zowel Tahrirplein als Beursplein logisch voortvloeien vanuit de seizoenen. Niet dat ze op één lijn te schakelen zijn, trouwens, dat zou een belediging zijn van de vele Arabieren die hun leven waagden. Toch zingen de vogels hun lied van verandering steeds nadrukkelijker, overal ter wereld. Het wordt lente in de tijdgeest. Wilfred Scholten van Altijd Wat herinnerde me aan een quote in ‘de Seizoenen’ die bijna letterlijk voorspelde wat er dit jaar allemaal gebeurt. Leuk om dat uit de mond van iemand anders terug te horen en dan te denken ‘hé, rake voorspelling!’

Naar aanleiding van een bezoek aan zowel de demonstranten op het Beursplein als de beurs zelf schreef ik ook een opinie voor Joop. Je leest hem hier. Mocht je naar aanleiding van alles me willen nomineren als Trendwatcher van het jaar, dan kan dat hier (op de rode knop met nomineren klikken). Met dank!