Slaat de Arabische Lente ook over naar Nederland?
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
Wat hebben het Spui, de Muur en het Tahrirplein gemeen? Veel. Verschillende landen, uiteenlopende culturen, maar één opvallende overeenkomst: mensen liepen er te hoop om vrijheid te eisen. Nog opvallender: de roep om vrijheid volgt een ijzeren regelmaat.
De tijd is weer rijp voor revolutie. Er zijn natuurlijk meer pogingen tot opstanden door de jaren heen, maar zo om de 22-24 jaar slaan ze werkelijk grootschalig aan. Tussen 1966 en 1968 nam de roep om vrijheid enorm toe. In 1989-1990 was het raak en nu precies 22 jaar verder, weer. En dat is niet zo gek.
Ontwikkelingen in de tijdgeest doorlopen een vaste cyclus. Op bepaalde momenten is de kans op succesvolle revolutie groter: Lente!
Ik ben niet de enige die omslagmomenten binnen culturen beschrijft. Onderzoekers van de Universiteit van Wageningen spreken over kantelpunten. Zij toonden aan dat er binnen complexe systemen altijd aanwijzingen zijn voor een kantelpunt; bijvoorbeeld doordat ‘kritische vertraging’ optreedt: het systeem reageert moeizamer op veranderingen en ontwikkelingen gaan steeds langzamer. In ‘de Seizoenen’ wordt dat beschreven als een ‘winterperiode‘. De spanning – vooral bij jongeren, bij uitstek op zoek naar vrijheid – neemt door winterse stilstand toe. Dat merken we pas wanneer hij zo ver oploopt dat een kleine aanleiding voldoende is om het systeem te doen kantelen. Dat gebeurde in grote delen van de westerse wereld rondom 1966, in Oost-Europa in 1989 (in China mislukte het), en nu dus in een aantal Arabische landen. Niet overal lijkt de strijd succesvol, maar de roep om verandering is groot.
Alle lenterevoluties hebben hun eigen katalysator. Provo’s ageerden tegen het ‘regenteske’ bestuur, deelden foldertjes uit en verzamelden zich op het Spui. De val de Muur in Berlijn begon met een televisieuitzending. De opstand in verschillende Arabische landen wordt gevoed door sociale media. In alle gevallen wisten regeringen zich geen raad met de plotselinge felheid van veranderingsgezinde jongeren en de massaliteit van protest.
Wat merkt Nederland anno 2011 van een aanbrekende lentetijdgeest?
Ook hier spelen sociale media de rol van aanstichter. Massale virtuele samenkomsten zijn allang geen uitzondering meer. Facebook en Twitter worden steeds vaker ingezet om veranderingen af te dwingen. In plaats van een plein is een #hashtag soms al voldoende.
Voorbeelden: #Greenpeace, #7di, #durftevragen, #avaaz. Nederland is natuurlijk geen dictatuur en heeft minder jongeren, de spanning loopt hier dan ook voorlopig iets minder hoog op dan in Arabische landen, maar de tijdgeest is aan het kantelen. Net als in 1989 worden doemdenken, inperken en nostalgie langzamerhand vervangen door optimisme, daadkracht en innovatie. Lente brengt de hoop op een betere toekomst. Het hangt weer in de lucht!
Medialentekriebels
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
Ligt het aan mij of helpen de media me steeds meer om in lentestemming te komen? Dit jaar tuimelen in ieder geval de vernieuwende, opbouwende initiatieven over elkaar heen in kranten en weekbladen. Eerst het kerstnummer van Revu: ‘Op zoek naar nieuwe helden’. Daarna het geweldige nieuwjaarscadeau van vooraanstaande Nederlandse journalisten, one11.nl, die op zoek gaan naar de idealisten die naarstig bouwen aan een betere wereld. Vrij Nederland komt al snel daarna met een themanummer gewijd aan dwarsdenkers: ‘23 mensen die zich inzetten voor verandering. Van CEO tot kunstenaar, van politicus tot pedagoog.’ Ook helemaal in mijn straatje en zeker leuk dat Laura de Jong, die de FreeFashionChallenge begon er ook tussen staat- ze strikte mij ook om mee te doen: een jaar lang geen mode kopen. Verder veel aandacht voor het nieuwe initiatief van Huub Oosterhuis: centrum de Nieuwe Liefde, dat vrijdag 11 februari door de koningin geopend zal worden. Ik ga er de maandag erop maar eens kijken. Die Huub Oosterhuis ruikt de tijdgeest steeds beter. Begin jaren zeventig (aan het begin van een zomerse tijdgeest) begon hij met de Populier. In 1990, aan het begin van een lente, startte hij De Rode Hoed. En nu, net vóór de lente dus de Nieuwe Liefde. Ik ben benieuwd!
Kan iemand het nieuwe optimisme ook bij Pauw & Witteman binnen dragen? Vooral Pauw betrap ik iedere uitzending nog op die typisch winterse ondertoon van ‘het zal allemaal wel, ik geloof geen snars van wat u zegt, zit u niet gewoon te huichelen?’. Ik schreef er al een jaar geleden over maar ik zie in de programma opbouw nog weinig verandering.
Let er eens op in de overige media: langzamerhand verdwijnt de cynische, afrekenende, inperkende toon en komt er een enthousiasme voor opbouwende verhalen bovendrijven.
Berlijnse beweging
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
Een aantal dagen in de Staatsbibliotheek van Berlijn geschreven aan mijn tweede boek – daarover binnenkort meer. En op zaterdag een flinke wandeling door de binnenstad gemaakt, langs allerlei galeries en tentoonstellingen. Moet zeggen, in Berlijn kwam ik in drie uur meer culturele lentesignalen tegen dan in Amsterdam in de laatste drie maanden. Misschien is het ook dat je scherper kijkt, in het buitenland? Berlijn is natuurlijk altijd al een vluchthaven voor autonome denkers geweest. Bijvoorbeeld dit soort midden in de stad gekraakte kunstenaarsbroedplekken. En overal posters die oproepen tot nieuwe gedachten, of vrije meningsuiting (en dan bedoel ik niet de Nederlandse variatie: gewoon alles eruit gooien zonder nadenken). Statements genoeg, op alle muren. Leuk om te merken. Ik zou zo onder iedere arm drie van die punkers meenemen naar Amsterdam.. De lente komt vast uit het oosten waaien, dit keer.
Winterslaap of Lentewekker?
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
“Wie voor het nieuwe voelt ergert zich aan de windstilte en de teruggang van thans.”
(Piet Mondriaan, 1920)*
Precies een jaar geleden kwam ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’ uit. Daarin verklaar ik de ontwikkelingen in de tijdgeest door ze te kaderen in ‘seizoenen’, waarbij elk tijdgeestseizoen zo’n vijf à zes jaar aanhoudt. Vanaf 2006 maken we een ‘winterse’ tijdgeest door. Dat betekent dat ons binnenkort een lente te wachten staat. Brandende vraag: waren er in 2010 signalen die de overgang van winter naar lente (enthousiasme voor de toekomst, exploratie en vernieuwing) aankondigen?
Ja en nee.
De laatste maanden wordt het me na presentaties steeds vaker gevraagd: “waar blijft-ie nou, die lente van jou?” Dat is op zich al een teken: hoe ongeduldiger mensen worden binnen de huidige winterse tijdgeest, hoe dichterbij een lentedoorbraak is. Frustratie is immers de motor achter veel vernieuwing. In ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’ schrijf ik dat vanaf 2011 de ‘revolutionairen’ weer ‘bovengronds’ zullen komen. Dat mensen nog niet volhartig geloven in die nieuwe lente, kan ik goed begrijpen. Eind 2006 deed ik voor het eerst een presentatie over ‘De Seizoenen’ en vertelde ik dat we in een winterse tijdgeest waren aanbeland. Ook toen wilden vele toehoorders daar niet aan. Ze zagen de herfstsignalen (polarisatie, hedonisme en opportunisme) alleen maar toenemen. Ik benoemde de schreeuw om stilstand en afrekening. En dat is precies wat de meeste mensen nu wél zien: een eindeloze winterse stilstaande poel vol van (culturele) afrekeningen, nostalgie en inperking. Daar zijn we zeker nog niet vanaf. Interessant zijn nu echter de kleine bronnen waaruit vernieuwing begint op te borrelen. Die stroom gaat langzamerhand de winterpoel in beweging brengen. Binnen bepaalde culturele sectoren lopen de vernieuwers zich al flink warm, op andere terreinen zijn ze nog even in winterslaap. Hoe dan ook: 2011 wordt het jaar van de aandacht. En wat we aandacht geven, groeit. Er komt vooral ook aandacht voor maatschappelijke vernieuwing. En dus komt de overgang van winter naar lente op gang, het komende jaar. De lentewekker is gezet.
Wil je het gehele persbericht lezen, klik dan hier . Waarom de quote van Mondriaan? Niet alleen omdat ik een Stijlfan ben. Ook omdat Mondriaan een ongeduldige lentevernieuwer was:
* De jaren twintig van de vorige eeuw brachten een stroom aan vernieuwing met zich mee. De ongeduldige Mondriaan droeg met ‘de Stijl’ zijn lentesteentje bij.
Lentepreek
Geschreven door Admin | Geplaatst onder Nieuws
De laatste tijd heeft Tom een aantal korte lezingen van ongeveer een kwartier gegeven over zijn gedachtegoed achter ‘de Seizoenen van de Tijdgeest’. Belangstellenden kunnen de tekst van een van deze lezingen hier nalezen.
Tom Kniesmeijer is psycholoog. 
