2011: Lentewekker!

Precies een jaar geleden kwam ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’ uit. Daarin verklaar ik de ontwikkelingen in de tijdgeest door ze te kaderen in ‘seizoenen’, waarbij elk tijdgeestseizoen zo’n vijf à zes jaar aanhoudt. Vanaf 2006 maken we een ‘winterse’ tijdgeest door. Dat betekent dat ons binnenkort een lente te wachten staat. Brandende vraag: waren er in 2010 signalen die de overgang van winter naar lente (enthousiasme voor de toekomst, exploratie en vernieuwing) aankondigen?

Ja en nee.
De laatste maanden wordt het me na presentaties steeds vaker gevraagd: “waar blijft-ie nou, die lente van jou?” Dat is op zich al een teken: hoe ongeduldiger mensen worden binnen de huidige winterse tijdgeest, hoe dichterbij een lentedoorbraak is. Frustratie is immers de motor achter veel vernieuwing. In ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’ schrijf ik dat vanaf 2011 de ‘revolutionairen’ weer ‘bovengronds’ zullen komen. Dat mensen nog niet volhartig geloven in die nieuwe lente, kan ik goed begrijpen. Eind 2006 deed ik voor het eerst een presentatie over ‘De Seizoenen’ en vertelde ik dat we in een winterse tijdgeest waren aanbeland. Ook toen wilden vele toehoorders daar niet aan. Ze zagen de herfstsignalen (polarisatie, hedonisme en opportunisme) alleen maar toenemen. Ik benoemde de schreeuw om stilstand en afrekening. En dat is precies wat de meeste mensen nu wél zien: een eindeloze winterse stilstaande poel vol van (culturele) afrekeningen, nostalgie en inperking. Daar zijn we zeker nog niet vanaf. Interessant zijn nu echter de kleine bronnen waaruit vernieuwing begint op te borrelen. Die stroom gaat langzamerhand de winterpoel in beweging brengen. Binnen bepaalde culturele sectoren lopen de vernieuwers zich al flink warm, op andere terreinen zijn ze nog even in winterslaap. Hoe dan ook: 2011 wordt het jaar van de aandacht. En wat we aandacht geven, groeit. Er komt vooral ook aandacht voor maatschappelijke vernieuwing. En dus komt de overgang van winter naar lente op gang, het komende jaar. De lentewekker is gezet.

Nog geen lente: politiek en kunst.
Eerder dit jaar was ikzelf wat te enthousiast over de politieke vernieuwing die even in de lucht hing (paraplu’s). Ik had beter moeten weten: de politiek neemt zelden het voortouw in maatschappelijke ontwikkelingen. In 1966 waren het provo’s die met hard schreeuwen lente op de agenda plaatsten. Daarna ontstond D’66 en Nieuw Links. In 1989 kondigden groepen uitbundige ravers de lente aan. Het bedrijfsleven stortte zich in internationale expansie en vernieuwing (Dutch Design, commerciële televisie, merken als Diesel en G-Star). In 1994 volgde de politiek met een Paars kabinet.
In de kunstwereld is Jeff Koons, een icoon in de vorige winterse periode, eind jaren tachtig, alom aanwezig. Dezelfde Koons die in de zomerse jaren negentig failliet ging. Zijn kunst vergroot volkse sentimenten uit tot heldenproportie: dat past bij een winterse tijdgeest. Charles Esche (Van Abbemuseum) omschreef de status quo als: “we’re in the fog right now, but we are switching on our torches to look for a way out.” Dat duidt op voorzichtig optimisme. De Volkskrant noemt het een in artikel opvallend dat er zoveel collectieven van jonge kunstenaars zijn. Een collectief staat voor krachtenbundeling. Ik denk dan aan Fluxus in de jaren zestig, Young British Artists eind jaren tachtig. We zullen zien of de kunstcollectieven nu weer die vernieuwende kracht opleveren.

Ja tegen lente: film, televisie, sociale actie, protest, duurzaamheid, wetenschap.
In films komt wint een vrijmoedige attitude aan kracht, bijvoorbeeld in het complex-vernieuwende Inception of het luchtige The Kids Are Alright, over lesbisch moederschap. Eind verleden jaar schreef ik enthousiast over de onderliggende boodschap van Avatar (http://bit.ly/fE9Nou). Het wachten is op de nieuwe versie van lente-iconen als ‘Easy Rider’ (1969) of ‘Thelma & Louise’ (1991): films over outsiders die losbreken uit de verstikkende maatschappelijke orde. In 1969 waren het mannen op een motor, in 1991 vrouwen in een cabrio. Anno 2011 hoop ik eigenlijk op jonge Marokkaanse- of Ghanese Nederlanders op een fiets.
Op televisie zijn CSI en Law & Order over hun hoogtepunt heen en daarmee komt een einde aan de dominantie van winterse, eendimensionale helden, die alles opofferen om ons te vrijwaren van het slechte. Dubbelzinnige, meer complexe karakters lopen zich warm: Dexter, of de hoofdpersonen uit The Wire. Er hangt lentegeur in de televisieether, maar we doen het nog een seizoen met ‘Ik Hou van Holland’ en ‘Boer Zoekt Vrouw’.

Sociale actie.
Durf Te Vragen, Ted-X, Dag van de Dialoog, of zelfs 7 Days of Inspiration: een aanwassende golf van sociale actie en inspiratie spoelt door de maatschappij. De mediaradar pikt de signalen nog niet echt op, maar zodra er een mediagenieke voorganger opstaat, krijgen de ‘Nieuwe Provo’s’ het maatschappelijk tij snel mee. De zoektocht is gestart: ik schreef over Pauw en Witteman: http://bit.ly/hZYpOq), er is al een LinkedIn groep die de discussie ‘Ook zat van altijd dezelfde figuren bij P&W, DWD, Buitenhof?’ begonnen is. En Revu wijt zijn eindejaarsnummer aan ‘mensen die wegmoeten’ (babyboomers): “Het is tijd voor Nieuwe Helden” kopt de cover. Voor sommigen zijn de mensen achter Wikileaks zulke nieuwe helden. Je kunt genuanceerd denken over de effecten en de motivaties van de actievoerders, feit is dat de strijd ontvlamt. Alleen wordt hij niet op het Spui uitgevochten met een paar politieagenten, maar in cyberspace, met andere hackers. Duidelijk is dat geen enkele organisatie, van overheid tot Mastercard, daarbij veilig is. Ik voorspel dat vanuit sociale netwerken de heftigste lente-initiatieven opbloeien.

PROTEST!
“Bankiers nog niet bang voor Eric Cantona”, kopt Het Financieele Dagblad begin december. Daarin hadden ze gelijk. De oproep van de oud-voetballer om spaargeld van banken te halen heeft geen succes gehad. Toch neemt het ressentiment niet af. De commissie Burgmans maakt zich boos over de slakkengang waarmee banken de vernieuwing opzoeken en de woede over de excessieve bonussen in de top blijft langer smeulen dan bankiers gehoopt hadden. Ieder sentiment kent zijn tipping point: het moment dat een massa in actie komt. Het is ondertussen een publiek geheim dat veel beleggingen van bijvoorbeeld Triodos en ASN crisisbestendig bleken en nog steeds ‘double digit’ rendement opleveren, waar doorsnee beleggingen kelderden in waarde. Bij een dergelijke driedubbele winsituatie (voor ontwikkelingslanden, voor bewuste beleggers én voor Triodos) geldt: bij een lage overstapdrempel en hoge winst ligt een doorbraak op de loer.
Ook pensioenfondsen zien onrustige jaren tegemoet. De rol die ze hebben gespeeld bij het ontstaan van de kredietcrisis is nauwelijks besproken. Werknemers hebben (nog) geen idee hoe groot hun belang is. Letterlijk. In Engeland is ongeveer twintig procent van al het belegde vermogen afkomstig van pensioenfondsen. Dat cijfer zal in Nederland niet lager liggen. Hoe werkt het? Stel, je bent een werknemer van HEMA, Ziggo of Van Gansewinkel. Je draagt iedere maand pensioengeld af. Het pensioenfonds stopt jouw geld, in de eeuwige zucht naar het hoogste rendement, in een opkoopfonds. Dat opkoopfonds koopt vervolgens jouw bedrijf, laadt het vol met schuld en dwingt het de pensioenafspraken uit te kleden. Je denkt dat je een pensioen koopt, maar eigenlijk werk je mee aan de uitverkoop van je bedrijf, aan een economische crisis en aan de draconische bezuinigingsmaatregelen die het gevolg zijn van die crisis. Er is een andere kant aan deze medaille: pensioenbelangen worden ondertussen ook ingezet om verandering af te dwingen. In Engeland treedt Fair Pensions namens pensioenverzekerden op in aandeelhoudersvergaderingen. Gerespecteerde internationale actievoerders als Vandana Shiva bewerken pensioenfondsen om niet langer te investeren in genetische manipulatie. Ik voorspel dat een Nederlandse Fair Pensions voor grote beroering in de financiële wereld zal zorgen.

Duurzaamheid, de trend voorbij.
Duurzaamheid is een golf die allang niet meer te stoppen valt. De huidige regering mag tegenstribbelen, het bedrijfsleven zet door. Unilever topman Paul Polman wil minder luisteren naar aandeelhouders en meer verduurzamen. CEO’s van 27 grote Europese ondernemingen als Philips, Nestlé en Vodafone roepen op de doelstellingen voor CO2-reductie tussentijds te verhogen. Dat maakt het extra lonend om te investeren in klimaatvriendelijke bedrijfsvoering. Of neem het consortium van maatschappelijke organisaties en bedrijven als Ahold en Rabobank, dat de komende vier jaar 525 miljoen euro wil investeren in grondstofstromen. De productie van onder meer cacao, katoen en sportschoenen zou dan duurzamer uitpakken. Dit jaar werd De Groene Zaak opgericht, een platform van meer dan 80 ondernemingen, waaronder TNT, Eneco, Menzis, en Wessanen. Gezamenlijke ambitie: het sneller duurzaam maken van de Nederlandse economie. Duurzaamheid, het wordt een grote aanjager van vernieuwing. En de consument doet ook weer een stapje: biologische voeding heeft eindelijk de vlucht genomen die al jaren in de lucht hangt. Ook daar lijkt een drempel genomen.

Wetenschap.
Bio- en nanotechnologie; hersenwetenschappen. De revolutie gaat de komende periode over het kleine. De boeken tuimelen momenteel over ons heen: The Hidden Brain, De Vijfde Revolutie, Wij Zijn Ons Brein. We leren de kleinste oppervlakten binnen onszelf en de wereld kennen, de komende jaren. En dat gaat doorbraken opleveren in gezondheidszorg, voeding, veiligheid en gedragsbeïnvloeding.

2010 was een jaar waarin de overgang van winter naar lente voorzichtig vorm begon te krijgen. 2011 wordt het jaar waarin de lentetijdgeest het gevecht met de winterse cultuur echt aangaat.
Voor mij persoonlijk was 2010 een mooi jaar, vol nieuwe activiteiten en belofte. Het boek vindt zijn weg en de TrendRede, mijn eigen initiatief om tot een collectieve actie te komen, was een succes (www.trendrede.nl) en vooral geweldig om te doen. Ik kan het iedereen aanraden: kennis delen maakt je sterker – en gelukkiger. In de TrendRede benoemen negen toekomstdenkers 2011 als het jaar van de aandacht. Ben jij ook toe aan lente? Geef ze dan iets meer aandacht, de voorlopers van vernieuwing binnen onze maatschappij. Dat wat we aandacht geven, groeit. En ik wil graag eind volgend jaar 2012 tot het eerste volledige lentejaar uitroepen.

De ontwikkelingen tuimelen over elkaar heen in de tijdgeest. Dit overzicht is maar een kleine samenvatting. Wil je de wekelijkse vernieuwing blijven volgen? Bezoek regelmatig deze site. Er worden regelmatig nieuwe lentesignalen besproken.
Ik wens iedereen een 2011 toe dat zindert van aanzwellende lente.

Comments are closed.

-->